یادداشت روز شنبه چهاردهم تیرماه 1399 هجری شمسی
(از صفحۀ 129 کتاب اصلی)
جلوس حضرت سلطان مرادخان
اول سلطان گیتی ستانک ولادت با فر سعادتی تاریخ هجرت نبویه علیه افضل الصلوات و اکمل التحیه دن سنه ثلث و خمسین و تسعمائه جمادی الاولیسنک بشنجی گوننده واقع اولوب، سن شریفی یگرمی طقوز سنه یه بالغ اولدقده، والد ماجدی ابوالمحامد سلطان سلیم خان اسکنه الله تعالی فی اعلی فرادیس الجنان حضرتلرینک روح روانی طاوس جنانله همجناح و عنان اولدوغی ایالتگاهلری اولان مغنیسا اطرافنده صید و شکار ایله مقید اولدقلری حالده واصل اولمغله همان اول محلدن بر وجه استعجال دارالسلطنه صوبنه ایلغاروار ارتحال بیوروب، سنۀ اثنتین وثمانین وتسعمائه رمضان المبارکنک سگزنجی گونی یوم الاربعه ده تخت سلطنت و اریکۀ خلافته عز و اجلال و سعادت و اقبال بر له جلوس سعادت مأنوسلری واقع اولوب، صدراعظم جلیل محمدپاشای طویل و شیخ الاسلام عصر اولان حامد افندی و سائر وزراء عظام و قاضیعسکر لر و باقی علماء فخام و سادات ذوی الاحترام و یکیچری و قبوقوللرینک اغالری و ضابط و اختیارلری رکاب همایونلرینه یوزلر سوروب، تخت خلافته جلوسلرین مبارکباد ایتدیلر. بالاده ذکر اولنان اوزره، والد فردوس مکان و برادران مغفرت عنواننک تجهیز و تکفین و دفنلری امری اتمام قلندقدنصکره، ینه اول هفته ایچنده بر یوم سعیدده طرف دریادن قایقله حضرت ابی ایوب انصاری رضی عنه ربه الباری مزار لامع الانوارلری زیارتنه واریلوب و اوزرلرنده قلج قوشاندقدنصکره، اول محلده بر سمند سعادته سوار اولوب، عموما وزراء عظام و علما و اعیان عسکر که اول محلده منتظرلرایدی، اوکلرینه دوشوب، انواع تعظیم و اجلال ایله باب ادرنه دن شهر استانبوله دخول، و اباء کرام و اجداد عظاملری مراقدین زیارت ایده رک، وقت عصره قریب زمانده سرای عامره یه وصوللری واقع اولدی.
2ــ) توزیع انعام سلطانی
بعده واقع اولان دیوان اولده قانون عثمانی اوزره عموما وزرا و ارکان دولته و علماء کرام و اعیان سلطنته خصوصا یکیچری و قپوقولنه و جبه جی و طوپجی و بوابان و آخور خلقنه و اهل حرفه و بالجمله درلک پادشاهی تصرف ایدنلرک صغار و کبارنه فرمان عالیشان موجبی اوزره انعام عام و هر برینک علوفه لرینه ترقیلرایله احسان ما لا کلام اولندی.
حضرت سپهر اقتدارک تخت عالی بخت اوزره جلوس همایونلری واقع اولدوغی اخبار مسرت آثاری آفاقه مشهور اولدقده، ملوک اطرافدن تهنیه ایچون ایلچیلر کلمکه بشلدی؛ جمله دن کسرای عجم اولان طهماسب شاهک بلدۀ قزوینده مسموعی اولدقده ارکان دولتنک عظماسندن محمدی سلطان که میان امراء قزلباشیه ده تقماق خان دیمکله مشارالیه بالبنان ایدی، جهت پرسش تعزیه و تخت قیاصرۀ روم اوزره جلوسلرین تهنیه ایچون تحف هدایای لایقه ایله جانب روم بهجت رسوم طرفنه روان ایتدی. و دارالسلطنه یه وصولی هنکامنده استقبال و تعظیمده افراط اولنوب، بر سرای دلکشاده قوندرلدی. بعده دیوان عالیشانه گتوریلوب، طهماسب شاهک نامه سن ویروب، عرض پیشکش و هدایا ایتدکده، اقران و امثالی اولان ایلچیان سلفدن زیاده التفات و احسان شهنشاهی برله سرفراز و مباهی قلنوب و نامه سنه محبت و صفا اوزره لایق و سزاوار جوابلر تحریر اولنوب، ینه جانب طهماسب شاهه روانه قلندی. مزبور تقماق خان واصل ولایت آذربیجان اولمزدن مقدم مزبور شاه طهماسب که اللی درت سنه ایدیکه استقلال اوزره ممالک ایرانده سلطنت و جهاندارلق ایدرایدی
3ــ) وفات شاه طهماسب
سنه اربع و ثمانین صغرینک اون سگزنجی گیجه سنده بلدۀ قزوینده وفات ایلدی. اول آوانده سلسلۀ قزلباشیه نک رکن رکینی اولان حسین بک یوزباشی استاجلو طائفه سیله امرا و اعیاندن اولوب شاهزاده لردن حیدرمیرزا و امام قولی میرزانک خاللری اولان علیخان گرجی و زال گرجی ایله یکدل و یکجهت اولوب، میرزا اوغلی ابراهیم میرزانک صوابدیدیله همان اول گیجه ده مزبور حیدر میرزانک شاه عجم اولماسی اوزره مصر اولمالریله حیدر میرزا دخی اثناء شبده پدرینک وفاتی حیننده تاج شاهی باشی اوزره قویوب، و شمشیر جهانداری میاننه بند ایدوب، تخت سلطنته جلوس ایتدی.
4ــ) اختلال امراء قزلباشیه
چرکس جاریه دن تولد ایدوب همشیره سی اولان پریخان خانم که حبیبۀ طهماسب شاه ایدی، چونکه بو احوالی مشاهده ایتدی، دولت گرجی طائفه سنه انتقال ایده دیو حسدا و خوفا امرادن اولوب کندونک خالی اولان شمخال چرکسه اثناء شبده خبر و آدم ارسال ایدوب، بو مقدمه دن آگاه ایلدی. اولدخی علی الفور حسین قولی خلیفۀ روملو و امیراصلان بک افشار و طائفۀ تکلو و ترکمان افشار و اکراددن خیلی آدم ایله گیجه ایچنده آلات جنگ و جدال ایله آت میدانی قپوسندن داخل باغچۀ خرم اولدیلر. چونکه حسین بک یوزباشی و ابراهیم میرزا و علیخان گرجی و طائفۀ استاجلو بو واقعه دن خبردار اولدیلر، انلر دخی دروآزۀ دیوان که الا قپو دیمکله مشهور ایدی، اول قپودن سرای شاهی یه هجوم ایتدیلر، لکن مستحفظلری قپویی اچمقده تردد ایدوب، خیلی زمان دخوللرینه مانع اولدیلر. بو اثناده حیدر میرزا ایچر و دولت خانه ده نک و تنها اولوب، اعدانک هجومندن اندیشناک اولمغله لباس زنان ایله ملبس اولوب، بعض نسوانله سرایدن طئعره = طئشره = طشعره چیقمغه هوس ایتدیکه کندینک هوادارلری اولان زمره یه اتصال ایلیه (انتهای صفحۀ 130 کتاب و ابتدای صفحۀ 131) تا که شمخالک و سائر طرف خلافنده اولان فسده و جهالک شرلرندن خلاص اولوب، استقلال اوزره شاه عجم اوله تبدیل شکل ایله دولتخانه دن طشره چقدقده چراکسه دن اولان خدمه طائفه سی بو خبری مقدم شمخاله ایرشدرمشلر ایدی. فی الحال اردندن ایرشوب، چارنی [چادرانی] باشندن چکدی. مزبور حیدرمیرزا بوندنصکره ال قبضۀ خنجره اورب، اوزرینه حمله ایتدکده غلامان چراکسه دن بری ضرب شمشیر ایله مزیور حیدرمیرزانی که اول خانه دانده نظیری یوغیدی، قتل ایتدی.
بو اثناده حسین بک یوزباشی اوستاجلو طائفه سیله ضرب نجاق ایله مزبور الاقپویی شکست ایدوب، دیوان خانه یه واردیلر و زال گرجی دخی بعض امراء کرج (گرج) ایله و طائفۀ اوستاجلو ایله دولتخانه اوزره هجوم ایتدیلر. بو اثناده شمخال چرکس حیدرمیرزانک باشن کسوب، داخل دولتخانه اولمشیدی. سر میرزا(یی؟) ایچرودن طشره (یه؟) کرجیانک [گرجیانک] اراسنه [آراسنه] پرتاب ایتدی. بوندنصکرده طائفۀ کرج و اوستاجلو زیاده هجوم ایدوب، داخل باغچۀ خرم اولوب، مباشر حرب و قتال اولدیلر. مزبور زال کرجی اول قومک پیشوا و سردارلری ایدی. اول اثناده جنکده [جنگده] تفنگله اوریلوب (؟) کشته اولمغله کرجی و اوستاجلو طائفه سنه شکست واقع اولوب، مزبور حسین بک یوزباشی کرجی جاریه لرندن تولد ایدن سلطان مصطفی و امام قولی [امامقلی] میرزا نام شاهزاده لری الوب، بر قاچ سوار ایله اثناء شبده طرف قم و کاشانه فرار ایلدی.
بوندنصکره مزبور شمخال چرکس و حسین قولی [حسینقلی] خلیفه چرکس جاریه لرندن متولداولان شاهزاده لردن برنی تخت سلطنته اجلاس ایتمک بابنده چوق سعی و اقدام ایتدیلر، لکن عموما طائفۀ قزلباش حیدرمیرزا کبی [گیبی] شهزادۀ عدیم النظیری بو طریقیله ضایع و تلف ایتدکلرندن زیاده دلکیر [دلگیر] اولمغله قوللرینه اعتماد ایتمیوب
پنج ــ) جلوس شاه اسماعیل ثانی
گروه گروه اسمعیل میرزا طرفنه جانب قهقهه یه عزیمت ایتدیلر. بوندنصکره مذکوران شمخال چرکس و حسین قولی خلیفه دخی اسمعیل میرزایه مکتوب و آدم کوندروب [گوندروب]، حیدرمیرزا و طائفۀ اوستاجلویی هلاک ایندوکمز مجرد (سز؟ سزه؟ بیز؟) و حراست اوزره مقدم همایونکزه انتظار اوزره یوز که پرتو عنایت و عاطفتکزی عن قریب بو بنده لریکز اوزرینه صاله سز دیو، بو اثناده اون کون [گون] مقداری زمانده اوتوزبیک مقداری سوار و پیاده ظاهر قلعۀ قهقهه ده حاضر اولمغله، مزبور اسمعیل میرزا هزاران دبدبه و کوکبه ایله قهقهه دن چیقوب، تخت سلطنته جلوس ایتدکدنصکره متوجه آستانۀ جد بزرکوار [بزرگوار]لری شیخ صفی الدین ابواسحق اردبیلی اولدی. امر زیارتی اتمام ایتدکدنصکره، بلدۀ قزوینه واروب تخت شاهی یه دخی جلوس ایتدی و پدری طهماسب شاهک میتنی (؟) وصیتی اوزره خراسانه ارسال ایدوب، مشهد رضویده حضرت امام علی رضانک مرقدی جوارنده دفن ایتدردی. بوندنصکره برادرلری اولان شهزادکانی و عم زاده لری و برادرزاده لرینی بالکلیه اخذ ایتدروب، شهر قزوینده قتل ایتدردی و حیدر میرزا قاتلی اولان حسین قولی خلیفه نک کوزلرینی داخل میل آتشین ایله بی نور ایتدردی، چونکه مزبور شاه اسمعیل ثانینک جلوسنده بر سنه مرور ایتدکده، یعنی سنه خمس و ثمانین ده [985] پادشاه ممالک ستان حضرت سلطان مرادخان اول واسطه ایله که مزبور شاه اسمعیلدن قانون قدیمه مخالف بعض اوضاع ناهموار صدور ایتمشیدی،
(پایان صفحۀ 131 کتاب و آغاز صفحۀ 132 مصادف با صفحۀ 120 کتاب الکترونیکی)
شش ــ) ابتداء سفر دیار شرق
مراد همایونلری اولدیکه عسکر ظفر رهبر ارسال ایدوب، ملک ایرانی ویران و رفض و الحاد آثارنی اول ممالکدن بی و نام ایلیه. بو عزیمتده ایکن، وان بکلربکیسی اولان خسرو پاشادن درکاه معلایه عرضلر کلوب، زمرۀ سرخ سران شاهلری نامنده کی مزبور شاه اسمعیل بن طهماسبی بر بچق (؟) سنه شاهلقدن صکره، سنۀ خمس و ثمانین رمضاننده خفیة قتل ایتدیلر، حالا سلطنت عجم مزبورک خدابنده نام اعمی قرنداشی نامنه اولوب، امراء قزلباشیه ولایت ایرانی مابینلرنده تقسیم و توزیع ایدوب، هر وجهله ممالک عجمده اختلال تمام پیدا اولمشدر. حالا تسخیر ملک عجمه جل همت صرف اولنمق کرکدر دیو، اعلام ایتمکین کالاول همت عالی نهمتلری استیصال ملکت ایران و انهدام خاندان بدمذهبانه مصروف اولوب، اولا سنۀ خمس و ثمانین شوالنده ارضروم طرفندن وزیر ثالث، لالا مصطفی پاشا و بغداد جانبندن وزیر رابع، سنان پاشا سپهسالار ملک آرا تعیین اولندیلر و هر برینه سمتلو سمتلرنده کی بکلربکیلر تعیین قلندی، لکن بو ایکی سردارک مابیننده اتحاد و اتفاق ممکن اولمدوغی مقرر اولمغله، مزبور سنان پاشا رفع اولنوب، مشارالیه لالامصطفی پاشا انجق ارضروم سرحدندن و کرجستان مملکتندن شروان ولایتی
اَلنَّـاسُ ثَلاثَةٌ: فَعَـالِمٌ رَبَّـانِـیٌّ، وَ مُتَعَلِّـمٌ عَلَـی سَبِیلِ نَـجَاةٍ، وَ هَـمَجٌ رَعَـاعٌ أَتبَـاعُ کُلِّ نَاعِـقِ، یَمِیلُونَ مَع کُلِّ رِیح، لَم یَستَضِـیئُوا بِنُورِ العِلمِ، وَ لَم یَلجَأوا إِلَی رُکنٍ وَثِیـقٍ. أمیرالمؤمنین علی بن ابی طالب علیه السلام.