اوچنجی سلطان مرادک انگلتره قرالیچه سی الیزابته بر [بیر] نامه سی
سوزمزه باشلامازدن اوکجه شو نامه ایوجه اوقونسون:
مختارة المخدرات العیسویه، ممتازة الموقرات فی الملة المسیحیه، مصلحۀ مصالح الطایفة النصرانیه، ساجة اذیال الحمشة و الوقار، ناموس ارباب الناقوس و الزنار، ولایت انگلتره قرالچه سی ایلزابت ختمت عواقبه بالخیر.
توقیع رفیع همایون واصل اولیجق معلوم اولا که حالا سدۀ سنیۀ سعادت مدار و عتبۀ علیۀ گردون اقتدارمز که ملاذ سلاطین عالیمقام و معاذ خواقین ذوی الاحترامدر. مکتوب صداقت مصحوبکز وارد اولوب، اسپانیه قرالی پت پرست اولمغله دینی دینمزه مخالف اولدوغندن ماعدا قدیمدن عداوت اولوب، دریادن و قرادن ولایتلریمزه و ممالک اسلامیه ده تجارت اوزره اولان بازرگانلریمزه دایما ضرر و زیان قصدن ایدوب و ممالک محروسۀ پادشاهی یه واروب گلان گمیلریمزک یوللرینی کسمک ایچون سبته بوغازنده مغرب جانبلرنده اولان لیمانلرده قدرغه لر تعیین ایدوب، لکن قرال مزبورک تدارکنه اعتبار و التفات اولنمایوب گمیلریمزی ممالک اسلامیه یه گوندروب، بعنایة الله تعالی امن و امان اوزره واروب گلورلر، و اسپانیه ولایتنده اسیر اولان مسلمانلردن نیچه سی آقچمزله خلاص ایدوب کیمن آستانۀ سعادته و کیمسن دخی ولایتلرینه گوندروب، و دایما خلاص ایتمگه چالشوب ذکر اولنان خدمتمز و دوستلغمز مقابله سنده اسپانیه قرالنک و سایر دشمنلریمزک سوزینه اعتماد اولنمایوب، ممالک محروسه ده اولان تاجرلریمزه رعایت اولنوب، عهدنامۀ همایونه مغایر کمسنه یه رنجیده اتدرلمایوب، حضور حال و فراغ بال ایله تجارت اتمالری ایچون بگلربگیسی و امرایه مؤکد احکام شریفه ارسال اولنوب و تجارمزدن برینک دعواسی واقع اولدقده آستانۀ سعادتدن غیری دعواسی استماع اولنمایه الچیمز معرفتیله دیوان همایون مرافعه اولوب، قاضی عسکرلر استماع ایلیه دیو بلدرمش سز و دخی بوندن غیری خلوص فؤاد ایله الفت و وداده متعلق هر نه تقریر و تحریر اولنمش ایسه علی وجه التفصیل پایۀ سریر عالم مصیر خسروانه مزه عرض و تقریر اولندقده علم شریف عالم شمول پادشاهانمز محیط و شامل اولمشدر. مادامکه ویرلان عهدنامۀ همایون سعادت مقرونمز مقتضاسنجه دستمزه دوست و دوشمنمزه دشمن اولوب، شرایط عهد و امانی کماکان رعایت ایده سز، سز که ممالک محروسه مزده اولان قونسلوسلریکزک و سایر آدملریکزک حقنده اسپانیه قرالنک و سایر دشمنلریکزک کلمات بیهوده لرینه قطعاً التفات و اعتبار و سوزلرین اصغا المایوب، تاجرلریکزه عهد و امانه مغایر ظلم و تعدی ایلمزلر و ممالک محروسه مزده کندو حاللرنده تجارت آلش ویرش ایدن بازرگانلریکزه و آدملریکزه کمسنه دخل و تعرض اتمایوب و استدوکلرین یرده بیع و شرا ایدوب، انوک گبی ممالک محروسه مزده انگلتره لو طایفه سی ایله مسلمان و کفره طایفه سندن برینک تجارت و اخر خصوصه متعلق دعواسی اولوب احوالی گوریلوب سجل و حجت اولندقدن صکره تکرار شرتی (؟) مشعر دعوی اقامت ایدنلرک دعواسن سزانده استماع ایتمیوب سدۀ سعادتمه حواله ایلیه سز که گلوب دیوان همایونمده مرافعه اولوب، قاضی عسکرلرم حضورنده شرعله دعوالری گوریلوب فصل خصومت اولنه دیو بگلربگیلره و سنجاقبکیلره و قاضیلره مؤکد احکام شریفه یازیلوب الچیکزه تسلیم اولنمشدر. مابینده اولان دوستلق مقتضاسنجه تجارکز و آدملرکزه عهد و پیمانه مخالف کمسنه ظلم و تعدی ایلمک احتمالی یوقدر، کرکدرکه وصول بولدقده سز، دخی شیمدی یه دکین یوجه آستانه مزه نیجه دوستلق و صداقت عرض ایده گلمش ایسه کوز من بعد دخی جادۀ اخلاص اختصاصده ثابت قدم واسخ [؟] دم اولوب، مابینده اولان صلح و صلاح و عهد و پیمانی کما ینبغی مرعی و محترم طوتوب، سدۀ سدره مقاممزه عرض و اعلام و لازم اولان احوال و آثاری احیانا اجناد سائرۀ سلامتکز ایله اشعار اولندوغنده اشتباه اولنمیه و مادام که سزک طرفکزدن نقض عهد و امانی مشعر بر وضع صدور ایتمیه، دخی صلح و صلاحه مخالف وضعه رضا گوسترلمز اکا گوره شرایط عهد و امانی گرکی گبی رعایت ایلیه سز، و ممالک محروسه مزده کندو حاللرنده تجارت اوزره اولان بازرگانلرکزه و آدملرکزه بر فرد شرع و قانون و عهدنامۀ همایونه مغایر دخل و تعرض ایلمک احتمالی یوقدر و قدیمدن اجداد عظام و آباء کراممزله دوستلق ایده گلانلر حصول مقاصد و مطالبلریله نه وجهله رعایت و حمایت اولنیو[ر] گلمشلر ایسه دخی اولوجهله [اول وجه له] رعایت اولنوب، یوماً فیوما اساس محبت و وداد مستحکم و مشید اولوب، هیچ بر وجهله خلل پذیر اولمق احتمالی بو قدر شویله معلومکز اولا و اسپانیه ده و سائر کفره النده اسیر اولان مسلمان دوتساقلرین خلاص ایتمک آستانۀ سعادتمزه کمال صداقت و اخلاصکزه حمل اولنور، اکا گوره اول خصوصده مساعئ جمیله کز ظهوره گتوریله و مشارالیه الچیکزله ارسال ایلدوککز مکتوب مرغوبکزده دوننماء همایونمه متعلق هر نه انها و انباء اولنمش ایسه اول خصوصده بالتمام معلوم همایونم اولمشدر. ان شاء الله الملک الغفار اول بهار خجسته آثارده عظیم دوننماء همایونم اخراج اولنمق مقرردر. حق تعالی فتح و نصرتلره مقرون قیلیویره. بمنه و کرمه
فی 29 محرم سنه 1002 [هجری قمری]
صوکره کلمه لم، بو نامه نک نیچون یازلدیغنه، و نه دیمک ایسته نلدیکنه بونک ایچون نامه یی بر دها اوقویه لم.
نامه نک باشی او ییللرده باشقه قراللره یازبلانلرک هیچ برینه بکزه میه جک درجه ده پارلاق سوزلردر. بوندن انگلیزلرله آرامزک پک ایی اولدیغی آکلاشیلیور.
قرالیچه (ألیزابت) (7 ایلول سنه 1533 ــ 17 مایس سنه 1558 ــ 24 مارت سنه 1603 [1]) بزه گوندردیکی نامه سنده اسپانیا قرالی ایچون «پت پرست» دیمسی (ایکنجی فیلیپ) ک، رسملره، خاچه طاپار بر قتولیک، کندیسنک پروتستان اولدیغنی بیلدیرییور.
اسپانیوللرله انگلیزلر آراسنده «قدیمدن عداوت» ایسه، اسپانیا قرالی (ایکنجی فیلیپ) [21 مایس سنه 1527 ــ 1556 ــ 1598] ألیزابت ایله أولنمک ایچون اوزاتدیغی الی قرالیچه آلمامش، بوندنطولایی انگلتره یه قارشو بر حینچ بسله یوردی. صوکره ألیزابتک پروتستانلغی انگلتره یه رسمی دین ایتمسی و بو یکی مذهبه گیرنلر ایچون انگلتره نک صیغیناق یری اولمسی کندولرینی قتولیک اوردوسنک باش بوغی بیلن هاپسبورغ فیلیپی بر قات دها قیزدیرمش، و پاپا (بشنجی سیکستوس) (Sixtus Quintis) ده کندوسه آرقه اولمسیله انگلتره یی ضبطه [یک سطر اسکن نشده است!] انگلیزلرک غلبه چالمسی اوزرینه او بورونلری یوکسک اسپانیوللر بر قات دها دشمن اولدیلر. شوراده بیر شینی ده سویلمه دن کچمیه لم. اولدم اولا سی یه باریشیق طوره مادیغمز اسپانیوللرله دشمنلغمز (صینغین دونانما) [16 ایلول 1571 ده] بوزغونلغمزله بوسبوتون علولنمش ایدی. انگلیز تاریخلرینک روایتنه گوره، «فیلیپ آرمادایی یوللامازدن اوکجه، کیروده کی او بویوک دشمندن امین اولمق ایچون، «چار چابوق تورک سلطانیله بر متارکه یاپمش» ایمش. بونک گرچک اولدیغی نامه ده انگلیز قرالیچه سنک «خدمتمز و دوستلغمز مقابله سنده اسپانیه قرالنک و سایر دشمنلریمزک سوزینه اعتماد ایتمیکز» دیمسیله ده آکلاشیلیور.
آرمادا بوزغونلغندن صوکره انگلیز تجار گمیلری ایچون آق ده کیز دار اولدی. بونکله برابر کرک بو نامه یه، کرکسه انگلیز تاریخلرینک روایتنه باقیلیرسه، ینه انگلیزلر زورله، شونله بونله سبته دن گیروب چیقیورلرمش. پادشاه ده، بونلره صاتاشماملری ایچون، غرب اوجاقلرینه امر ویرییور. اسپانیادن اسلام و یهودیلرک بوسبوتون سورولوب چیقارلمسی ایکنجی فیلیپک گونلرنده اولدیغندن، انگلیزلر بوزواللیلره چوق یاردیم ایتمشلر.
انگلیزلرله مناسبتمزک پک اسکی اولدیغی، بونلرک ده قاپیتولاسیون یاغماسنه قاریشدقلری ینه بو نامه ده گورولیور.
نامه ده اک بویوک، واک گوزه چارپاجق سوزلر صوک سطرلر اولوب بورانک ایوجه اوقونمسی رجا ایدرز.
1000 ، 1001 تاریخلی بر دفترده شو فرمان پاچه سنی بولدق. یازیقکه اک ایشه یارار یانی قوپوقدر. شو قادارجق پارچه سندن بیله اسپانیوللرک انگلیزلره یکیدن صالدیره جقلری، انگلیزلرک یاردیم ایسته دکلری، و نرم یاردیمه گیده جکمز آکلاشیلیور. او پارچه ده شودر:
انگلتره یه نامۀ همایون یازیله که:
حق سبحانه و تعالی نک عنایت علیه و هدایت ازلیه سندن علی الدوام کفار ضلالت انجام ایله میان اهل اسلامدن انتقام مقرردر. اما بحمد لله تعالی که دایما گروه مسلمین انواع فوز و نصرت ایله مسرور و فرقۀ مشرکین کمال نکبت و خسار ایله مقهور اوله گلمشلردر... کفار خاکساردن اول طایفه که اهل اسلام ایله صلح و صلاح اوزره اولالر، آنلر دخی معاونت اهل اسلام ایله دایما آسوده حال اولوب، مملکت و ولایتلرینه طرف دشمندن ضرر و گزند ایرشمامک مهمات دین و دولتدن اولماغین بو دفعه مملکتکز اوزرینه اسپانیا طایفه سندن عسکر وارمق و وندیک دخی اول خصوص ایچون اون ایکی پاره قالیون بنا اولنمق وریم پاپا دخی اللی بیک فیلوری ویرمک اوزره در دیو خبر آلنوب ولایت انگلتره اهالیسی دخی... .
هکبه لی آطه ده (روم تجارت مکتبی) قارشوسنده بر مزار وار. اوزرنده ده شو یازیلی:
Edwardo Barton
(Ser)
Illustrissimos et Reverentissimo Anglobe Regine oratore viro Praescantissime: Qui post reditum a belle ungarico. Quocum invicto Turcar Imperatore Profectus fuit at diem Aut aclalis An XXX salut vero Anno MDXCVI. 1596 18 Cal (daris) Januaris.
ترجمه سی:
«انگلتره قرالیچه سنک پک محترم پک مکرم سفیری (ادوورد بارتن) تورک ایمپراطوریله برابر مجارستان سفرینه گیتمش و مظفراً عودتنده وفات ایتمشدر.»
تورک ایمپراطوری دیدیگی (اوچنجی سلطان محمد) در که، بو سفره بز (اکری) [اکر، ارلااو] سفری دیرز. بو آدمک اولوشی ده 1596 که تام او 1005 سفری ییلنه دوشیور.
او ییللرده انگلتره ده تورکلر ایچون تورکیلر چیقدیغنی و بونلرله بزی اوکدکلرینی شوراده بوراده ..ورییورسه قده او تورکیلری الده ایده مدک.
بوندن باشقه ده، المزده شو اوفاق وثیقه واردر:
انگلتره قرالیچه سنه نامۀ همایون که
خاصۀ همایونمه متعلق اولان دیارده موجود اولان متاع و غیریدن بعض لوازم ایچون نیقولا نام ذمی و احمد نام بازرگانمز اول جانبه ارسال اولنمشدر. گرکدرکه نامۀ همایونمز واروب وصول بولدقده آستانۀ سعادت آشیانمزه اولان وفور صداقت و اختصاصکز موجبنجه مزبورلر خاصۀ همایونمزه لازم اولان متاع و غیریدن هر نه ایسه بهاسیله المق استدکده حسن معاونتکز دریغ اولنمیوب کرو امین و سالم بو جانبه ارسال اولنمق بابنده حسن معاونتکز ظهوره گتوره سز.
فی 18 محرم سنه 988
صفوت
این مطلب از صفحۀ 813 تا 820 نشریۀ «تاریخ عثمانی انجمنی مجموعه سی»، جزوه 17 منتشر شده به تاریخ یکم کانون اول سال 1328 هجری قمری عیناً رونویسی شده است. نسخۀ PDF نشریۀ یاد شده که در کتابخانۀ دانشگاه ایلینویز آمریکا نگهداری می شود، از سایت Archive.org دانلود شده است. تاریخ رونویسی مطلب از نشریۀ مذکور: دوشنبه 14 مهرماه سال 1399 هجری شمسی
اَلنَّـاسُ ثَلاثَةٌ: فَعَـالِمٌ رَبَّـانِـیٌّ، وَ مُتَعَلِّـمٌ عَلَـی سَبِیلِ نَـجَاةٍ، وَ هَـمَجٌ رَعَـاعٌ أَتبَـاعُ کُلِّ نَاعِـقِ، یَمِیلُونَ مَع کُلِّ رِیح، لَم یَستَضِـیئُوا بِنُورِ العِلمِ، وَ لَم یَلجَأوا إِلَی رُکنٍ وَثِیـقٍ. أمیرالمؤمنین علی بن ابی طالب علیه السلام.