قاجار

قاجار: به معنی تند رونده، سریع السیر./// طایفه ای از ترکمانان هستند منسوب به «قاجار نویان»، از سرداران مغول، که در عهد غازان خان (حکـ: 703 ــ 694 هـ . ق) می زیست. امیرتیمور گورکان پس از لشکرکشی به روم و شام در سال 803 هجری قمری، [و شکست سلطان بایزید اول عثمانی مشهور به ایلدیریم در نبرد انگوریه = آنکارا در سال 804 هـ . ق] هنگام بازگشت به ایران، جمعی از طوایف ترکمان را که در شام و ارمنستان و آسیای صغیر (آناتولی) به سر می بردند، با خود به ایران آورد؛ و از آن جمله اند طوایف «روملو» و «شاملو» و «قاجار». خاندان قاجاریه منسوب به قاجارند. قاجارها در تاریخ ایران دو تیره اند: قاجار «دولو»: که این تیره به علت سکونت در بخش علیای رود گرگان به «یوخاری باش» شهرت داشتند. و قاجار «قویونلو» (یا: قوانلو): که به علت سکونت در بخش سفلای رود گرگان به «اشاغی باش» شهرت داشتند. سلسلۀ قاجاریه در ایران به دست رؤسای این تیره تأسیس گردید.

 

از صفحۀ 200 کتاب «فرهنگ واژه های ترکی و مغولی در متون فارسی» اثر مرحوم استاد عزیز دولت آبادی، چاپ اول، انتشارات دانشگاه تبریز، تبریز، 1386 هجری شمسی

از نامۀ شاه محمد خدابنده به سلطان مراد سوم عثمانی

...با وجود آن که اصلا و مطلقا مراسم تهنیت و لوازم تعزیت در هیچ محل از آن جانب به ظهور نرسیده بود، صحیفة الودادی مبنی بر اظهار کمال مصادقت و اتحاد و مبتنی بر تجدید قواعد مخالصت و وداد مصحوب سعادت مآب ولی بیک، وکیل حکومت درگاه محمدی سلطان روانۀ درگاه فلک اشتباه ساخت.

هنوز مشارالیه به تبریز نرسیده بود، خبر رسید که اکراد عدیم الاعتماد که چون بوم شوم شبروان روز کورند و از طریق سداد و سبیل رشاد محروم و مهجور، اخلاف کرام ابلیس و اهداف سهام تلبیس و معدن شر و منبع ضر، مضمون وجوه یومئذ علیها غبرة ترهقها فتره بر ناصیۀ احوالشان مرقوم و منطوق کأنهم حمر مستنفرة فرت من قسورة از صحیفۀ اعمالشان مفهوم، به ارومی تاخت آورده، «حسین خان سلطان خنوسلوی»، حاکم آنجا را به مواثیق دروغ بی بنیاد و مواعید بی فروغ وعید نهاد از شهر به درآوردند و رایات ظلمت آیات فسق و فجور برافراشته، مال و عیال دردمندان و زیردستان را به نهب و غارت برده و رعایا و عجزه و مساکین را که اصلا اثر فساد و فتنه در وجود بی وجود ایشان مترتب نیست، قتل نمودند، و اولاد و اطفال مسلمین را اسیر کرده، دست بیع و شری بر ایشان گشودند، و در این اثنا باز خبر رسید که فرقه ای دیگر از آن طائفۀ پرتفرقۀ بی بنیاد «محمودبیک روملو»، حاکم خوی را مست خواب غفلت یافته، شبیخون آورده، به قتل وی شتافتند. و این محب خیرخواه در این مراتب اصلا و مطلقا التفات بدیشان ننمود و همگی مترقب این می بود که فساد و افساد این جماعت به سامع جلال خواهد رسید. هر آینه به موجب کلکم راع و کلکم مسؤل عن رعیته هر یک به ازاء عمل و کردار خویش عقوبت خواهند کشید که مقارن این حال خبر رسید که «لله پاشا» در الکای شیروان و ثغور آن نزول نموده، معمورۀ صلح و سداد را به تندباد نقض عهد و میعاد ویران ساخت و به مجرد میل فساد و اندیشۀ عناد به اعلاء اعلام عهد و میثاق نپرداخت.

منسوخ شد مروت و معدوم شد وفا

وز هر دو نام ماند چو سیمرغ و کیمیا

 

 

از صفحات 52 ــ 53 و 54 کتاب «شاه عباس؛ مجموعۀ اسناد و مکاتبات تاریخی همراه با یادداشت های تفصیلی». به اهتمام: دکتر عبدالحسین نوائی. چاپ سوم، انتشارات زرین، تهران، 1367 هجری شمسی

 

دی ماه سال 1398 هجری شمسی

کتب و مقالات:

یک ــ) تاریخ مختصر ایران بعد از اسلام./ نویسنده: پاول هرن./ ترجمه: دکتر رضازاده شفق./ چاپ دوم./ کمیسیون معارف و کتابخانۀ ابن سینا./ تهران./ 1343 هجری شمسی.

دو ــ) تاریخ گیلان (رویدادهای گیلان در سده های دهم و یازدهم هجری)./ نویسنده: عبدالفتاح فومنی گیلانی./ تصحیح و تحشیه: افشین پرتو./ چاپ اول./ نشر فرهنگ ایلیا./ رشت./ 1390 هجری شمسی.

سه ــ) حروفیه در تاریخ./ نویسنده: دکتر یعقوب آژند./ چاپ اول./ نشر نی./ تهران./ 1369 هجری شمسی./ 193 صفحه.

چهار ــ) تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران در عصر صفوی./ تألیف: دکتر مریم میراحمدی./ چاپ اول./ امیرکبیر./ تهران./ 1371 هجری شمسی./ 282 صفحه.

پنج ــ) شاه عباس؛ مجموعۀ اسناد و مکاتبات تاریخی همراه با یادداشت های تفضیلی./ به اهتمام دکتر عبدالحسین نوائی./ سه جلد در دو نسخه./ چاپ سوم./ انتشارات زرین./ تهران./ 1367 هجری شمسی.

شش ــ) ایران عصر صفویه./ نویسنده: راجر سیوری./ ترجمۀ: احمد صبا./ چاپ اول./ کتاب تهران./ تهران./ 1363 هجری شمسی./ 244 صفحه.

هفت ــ) نقاوة الآثار في ذکر الاخیار./ تألیف: محمود بن هدایت الله افوشته ای نطنزی./ به اهتمام دکتر احسان اشراقی./ چاپ دوم./ شرکت انتشارات علمی و فرهنگی./ تهران./ 1373 هجری شمسی.

هشت ــ) شرف نامه (تاریخ مفصل کردستان)./ تألیف شرف خان بن شمس الدین بدلیسی./ به اهتمام ولادیمیر ولییامینوف زرنوف./ چاپ اول./ انتشارات اساطیر./ تهران./ 1377 هجری شمسی