تزار پل اول یگانه فرزند پطر سوم و کاترین کبیر بود. او در بیستم سپتامبر سال 1754م. دیده به جهان گشود. به علت تربیت زیر دست درباریان، اخلاقی نابهنجار، عصبی و تند داشت. در سال 1769م. مادرش او را به ازدواج با «گراند دوشس ناتالی آلکسیووا» واداشت؛ اما ناتالی در سال 1774م. درگذشت. این بار کاترین به سال 1776م. «شاهزاده خانم دوروتی ورتمبرگ» را به عقد او درآورد که چون به آیین ارتدوکس گروید، نام «ماریا فئودورونا» یافت.

از ماریا، الکساندر و کنستانتین و به سال 1796م. نیکلا به دنیا آمدند.

پل اوّل با فراماسون ها سر و سرّی داشت و ژزوئیتی به نام «گروبر» بر او نفوذ یافته بود.

در سیاست خارجی، نخستین کار تزار پل اول، پایان دادن به جنگی بود که کاترین با کشور ایران آغاز کرده بود. او درباره تصمیم خود چنین اظهار نمود: «روسیه چهل سال در جنگ به سر برده، و اکنون جز صلح و آرامش نمی خواهد.»

پل اول با عثمانی همپیمان شد و به فرانسه و اسپانیا اعلان جنگ داد. او به یاری اتریشی ها پیروزی های چندی به دست آورد، اما سرآخر در اروپا شکست خورد و هزیمت یافت.

در تسخیر جزیره مالت با عهدشکنی انگلیسی ها مواجه شد و حسب علاقه ای که به ناپلئون بناپارت داشت، روش ها و آداب فرانسوی را در مملکت خود جاری ساخت. چون انگلستان مورد تنفر وی واقع شد، با پروس، سوئد و دانمارک وارد مذاکره شد تا «اتحاد بی طرفها» را علیه انگلستان تشکیل دهد و پیرو همین سیاست، قزاق های ناحیه دن را به قصد فتح هندوستان از راه اورنبورگ و خیوه بدان سو گسیل داشت.

سرانجام پل اول با توطئه تنی چند از سران مملکت و نیز سفیر انگلستان در روسیه یعنی «سر چارلز وایت ورث» و نیز «برادران زوبوف» (که در حمله به ایران سمت فرماندهی داشتند و یکی از آنها به نام «قزل [قیزیل] ایاق» معروف شد)، در شب 23 مارس سال 1801م. خفه شده و به قتل رسید. توطئه گران قبلا با پسر وی، تزاروویچ الکساندر هماهنگ شده بودند.

الکساندر پس از پل اول تزار روسیه شد و همو بود که عهدنامه گلستان را بر گرده ایران گذاشت. و همو بود که از ناپلئون شکست خورد و مسکو را به آتش فرانسویان سپرد.

گفته شده که علت اصلی قتل تزار پل اول، خصومت او با انگلستان بوده است و با توطئه همان دولت به دیار عدم رفت.

از یادداشت: «دوشنبه نوزدهم بهمن ماه 1383 هجری شمسی»