در کنفرانس سران عرب در مراکش (سال 1983م)، کمیته صلحی مأمور شد تا اختلافات بین «سوریه ــ اردن» و «سوریه ــ عراق» را برطرف کند.

کمیته صلح به دنبال دیدارها و مذاکرات مفصل با رهبران سوریه و اردن موفق شد زمینه مسافرت رسمی «ملک حسین، شاه اردن» را به دمشق، در آوریل سال 1986 فراهم آورد. ملک حسین در دمشق مورد استقبال گرم و دوستانه حافظ اسد قرار گرفت. حافظ اسد نیز در ماه مه 1986 اقدام به یک سفر 24 ساعته به امان نمود.

باید متذکر شد که اختلافات بین سوریه ــ اردن، بر خلاف سوریه ــ عراق، چندان عمیق نبود. عمده ترین اختلافات بین دو کشور عبارت بود از:

الف ــ حمایت اردن از جمعیت اخوان المسلمین، دشمن سرسخت حافظ اسد (که با کمکهای اردن در مرز مشترک دو کشور مزاحمت هایی را برای سوریه به وجود می آورد). سوریه در سال 1982 شهر حما در جنوب کشور را که مرکز اخوان المسلمین بود، به شدت بمباران کرد.

ب ــ اختلاف بر سر مسائل موجود در روابط بین دو کشور و ساف.

ج ــ حمایت اردن از مصر پس از قرارداد کمپ دیوید.

د ــ برقراری مذاکرات پنهانی بین اردن و اسرائیل.

 

اما کمیته صلح در مورد رفع اختلاف بین سوریه و عراق با تمام کوششی که به عمل آورد، توفیقی حاصل نکرد. ملک حسین از طرف سران کنفرانس عرب مأمور شد تا موجبات آشتی بین دمشق ــ بغداد را فراهم آورد. «زید الرفاعی، نخست وزیر اردن» در ملاقات های مکرر با حافظ اسد، عبدالحلیم خدام، نخست وزیر، و فاروق الشرع، وزیر امور خارجه سوریه در دمشق، و مقامات رژیم بعثی بغداد، توفیق یافت موجبات ملاقات وزرای خارجه عراق و سوریه، طارق عزیز و فاروق الشرع را در شهرکی واقع در مرز مشترک دو کشور فراهم آورد؛ تا مقدمه ای باشد بر ملاقات رسمی سران دو کشور در کنفرانس آینده سران عرب. اما این ملاقات در همان لحظات آخر به دلایل نامعلومی لغو شد (13 ژوئن 1986). ظاهرا عراق قبل از شروع مذاکرات خواهان «لغو روابط دمشق ــ تهران» بود، ولی چون سوریه تن به قبول این تقاضا نداد، ملاقات صورت نگرفت.

عدم ملاقات در حالی روی داد که ملک حسین در ماه ژوئیه سال 1986 سرگرم دیدار دو هفته ای از پاریس، لندن و واشنگتن بود. پس از مراجعت، ملک حسین برای تقدیم گزارش سفر خود به ریاض رفت تا با کمک گرفتن از «فهد»، مجدداً شرایط ملاقات بین حافظ اسد و صدام حسین را با برنامه ریزی منظمتر فراهم آورد.

ملک حسین در ماه اوت 1986 [و در بحبوحه جنگ ایران و عراق] برای چهارمین مرتبه طی شش ماه، با حافظ اسد ملاقات نمود و بارها از بغداد نیز دیدار کرد، ولی به نتیجه مطلوب نرسید. روز 17 اکتبر 1986 امیر عبدالله، ولیعهد عربستان، نقش میانجیگری بین سوریه و عراق را با مسافرت به دو پایتخت به عهده گرفت، اما او نیز نتیجه ای به دست نیاورد.

چهارم ژانویه 1987 «شیخ صباح الاحمد الصباح، وزیر امور خارجه کویت» به طور ناگهانی از دمشق و بغداد دیدار کرد. این سفر در آستانه برگزاری کنفرانس کشورهای اسلامی در کویت صورت گرفت. وی همچنین تلاش کرد تا موجبات ملاقات صدام و حافظ اسد را در کنفرانس فراهم آورد، ولی توفیقی نیافت.

کنفرانس کشورهای اسلامی در حالی برگزار شد که دولت جمهوری اسلامی ایران به علت «همکاری نزدیک کویت با رژیم بعثی عراق»، از شرکت در آن خودداری نمود. همزمان با برگزاری کنفرانس، سپاهیان اسلام عملیات کربلای پنج را در  منطقه بصره آغاز کردند. در نتیجه صدام که در وضعیت مناسبی قرار نداشت، از شرکت در کنفرانس خودداری نمود. ولی حافظ اسد شخصاً در کنفرانس کویت شرکت کرد و ناظران سیاسی معتقدند که وی دو ملاقات کوتاه با حسنی مبارک، رهبر مصر انجام داد. در آن کنفرانس، حافظ اسد به علت «حمایت از ایران در جنگ تحمیلی» به شدت تحت فشار قرار گرفت.

 

 

(از کتاب «تاریخ سیاسی ــ اقتصادی عراق» نوشته دکتر علی بیگدلی. مؤسسه مطالعات و انتشارات تاریخی میراث ملل، چاپ اوّل، تهران، مرداد 1368. صفحات 102 تا 105)