دوره ممالیک برجی به علت ناشایستگی سلاطین و حکام این دوره از لحاظ اوضاع فرهنگی، از تاریکترین دوره های مصرو شام بوده است و علت آن شاید در این ویژگی حکومت های استبدادی از این نوع نهفته باشد که در دوره این نوع حکومت ها اگر فرد یا خاندانی که در راس امور قرار می گیرد دارای علاقه ای خاص باشند به عنوان مثال دوستدار علم و فرهنگ باشند مطمئنا دوره حکومت آنان، به این ویژگی، ممتازخواهد شد. اما دوره حکومت سلاطین برجی به خاطر آنکه اکثریت سلاطین این دوره کمترین آشنایی را با فرهنگ ومسائل فرهنگی نداشتند، بنابراین اقدامات فرهنگی آنچنان مهمی را نمی توانستند انجام دهند. برای روشن ترشدن این امرمی توان به شخصیت تنی چند از سلاطین مملوک در این دوره اشاره کرد که «یکی نمی توانست سوره اول قرآن را که جزء نماز روزانه است بدون غلط از بر بخواند. دیگری نمی توانست نام خود را بدون گرته برداری از روی نوشته قبلی خویش امضا کند. یک سلطان، دو طبیب خود را برای اینکه نتوانسته بودند از نا خوشی شوم، سلامتی وی را اعاده دهند سربرید...» با توجه به نمونه هایی که ذکرشد واضح است که اقدامات فرهنگی سلاطینی با این شخصیت ها چه بوده وچه نتیجه ای ازآنها برجای مانده است.
تنها اقدام قابل توجه وقابل ذکر این دوران بناهایی هستند «که هنوز هم به عنوان بهترین نمونه معماری» دوره اسلامی، میتوان از آنها یاد کرد. البته آن هم به خاطر مالیات های سنگین و احتکار بود و ازاین طریق، ممالیک عایدات هنگفتی به دست می آوردند و می توانستند ساختمان هایی برپا کنند که در هیچ دوره اسلامی، سابقه نداشت که از جمله آنها میتوان به مسجد ومقبره برقوق ومسجد قایتبای ومسجد غوری اشاره کرد.
‏اقتصاد مصر از دوره های بسیار دور یک اقتصاد کشاورزی به حساب می آمد چنانکه در دوره تسلط رومیان این سرزمین ((انبار غله مصر)) لقب گرفته بود. وجود زمینهای حاصلخیز در مصر در کنار آب رود نیل موجب رونق کشاورزی و وفور محصولات کشاورزی آن دیار بوده است. ولی باتوجه به وابستگی شدید کشاورزی در مصر به آب رود نیل، در دوران خشکسالی، پایین آمدن آب رود نیل همواره عاملی مهم در بحران های اقتصادی واجتماعی مصر بوده است. همچنین عامل دیگری که در رونق اقتصادی مصر اهمیت بسیاری داشته است. تجارت با غرب وشرق بود، بدین صورت که مصر به خاطر موقعیت جغرافیایی به عنوان واسطه در تجارت بین المللی وبین دنیای شرق وغرب عمل می کردومحصولات مهم شرق مثل ادویه وبخور را به غرب ترانزیت می کرد وروشن است که در این تبادلات تجاری- اقتصادی، سود هنگفتی نصیب این مملکت می شد.
اگر به نظام حکومتی دوره ممالیک توجه کنیم متوجه میشویم که نظام آن بر پایه اقطاع بود که ایوبیان آن را با خود به مصر آورده بودند. اهمیت این مسئله با توجه به اینکه سازمان اقطاع بر اساس زمین وکشاورزی استوار بود، روشن میشود، چراکه زمین های قابل کشت مصر ومنابع کشاورزی مانند آب نیل وافرادی که بر روی زمین ها کار می کردند، عواملی مهم واثر بخش در نظام سیاسی واقتصادی درعصر ممالیک بوده اند. در دوره ممالیک برجی وحتی قبل ازآن در دوره بحریان، در نتیجه خشکسالی های پی در پی که از سال 694 هـ ­. ق روی داد، قحطی ودر نتیجه قحطی، طاعون وامراض مسری به کرات در مصر شایع شد. این بحران های اقتصادی در عصر ممالیک چرکس (برجی) به علت بی کفایتی آنها، آسیب بیشتری را به مردم رساند. آنچه وضع اقتصادی را بحرانی ترکرد سود جویی وخودپسندی سلاطین مملوک بود وهمان طور که قبلا ذکر شد برسبای دستور به انحصاری کردن تجارت ادویه وفلفل واحتکار شکر به نفع دولت داد. ودر دوره همین سلطان بر اثر طاعون سیصد هزار نفر از اهالی قاهره جان خود را از دست دادند در حالی که سلطان فکر کرد این بلا در نتیجه گناهان مردم آمده است. در اواخر دوران ممالیک برجی، روند تحولات جهانی هم به بحران های اقتصادی درقلمرو ممالیک دامن زد و به فقر وبد بختی مردم افزود دراین دوره، کشف دماغه نیک توسط واسکو دو گاما دریا نورد پرتغالی امکان دور زدن آفریقا را برای اروپاییان فراهم آورد. این اتفاق ممالیک را از تسلط انحصاری بر بازرگانی شرق باغرب خصوصا ادویه وبخور محروم کرد. وضربه سختی به اقتصاد مصر وارد آورد وموجب شد تا یکی دیگر از منابع در آمد عمومی از دست برود. بنابراین در اواخر دوره ممالیک برجی بسیاری از عوامل داخلی وخارجی دست به دست هم دادند تا دولت ممالیک در مقابل رقیب خود عثمانی از پا در آید وبا سقوط ممالیک در سال 923 ق فصل جدیدی در تاریخ شام ومصر باز شود.


از این آدرس:

http://www.bashgah.net/fa/content/show/44123