(ساطع الحصری سالخورده در کنار نوه هایش)

خـلاصـــه

تولد: 1880 میلادی، از پدری سوری در یمن زاده شد.

مرگ: 1969 میلادی.

روشنفکران عرب، چه چپ و چه راست، ساطع الحصری را بنیادگذار نظریّۀ قومیّت عرب [پان عربیسم] می دانند.

آیین حصری در [گرایش به] قومیّت عرب، تقلیدی از مکتب آلمانی ناسیونالیسم است که یوهان هردر و یوهان فیخته نامورترین نمایندگان آن در قرون 18 و 19 بوده اند. این مکتب تاریخ و به ویژه زبان را در تکوین شخصیّت ملی هر قوم از همۀ عوامل ممکن دیگر برتر می نهد.

ساطع الحصری گسستگی از اسلام را یکی از شروط کامیابی قومیّت عرب دانسته است. او با تبلیغ نظریّۀ ناسیونالیسم زبانی با چند گروه درافتاد:

یک – دینداران هواخواه قومیّت.

دو – ناسیونالیست های دلبسته به سرزمین خود = اقلیمیان = آنطون سعاده در سوریه (الحزب السوری القومی الاجتماعی).

سه – زنده کنندگان تمدّن باستانی = فرعونی مصر = طه حسین فصیح ترین سخنگوی این گروه بود ← بدین سان وابستگی مصر را به امّت عرب انکار می کنند.

از نگاه مرحوم دکتر حمید عنایت

... گروه سوم جویای آنند تا قومیت عرب را از عنصر دین یکسره برکنار نگاه دارند و آنچنانکه مقتضای طبع ملت پرستی، بخصوص شکل اروپایی آن است، جدایی دین از دولت یا علمانیت (سکولاریسم) را آیین نظام سیاسی آیندۀ عرب سازند. پیشوای این گروه «ابوخلدون ساطع الحصری» (1880 تا 1969) است که روشنفکران عرب، چه چپ و چه راست، او را بنیادگذار نظریۀ قومیت عرب می دانند. حصری از پدری سوری در یمن زاده شد و بعدها به قسطنطنیه رفت و پس از پایان تحصیلات به کار معلمی پرداخت. یکچند رئیس دارالمعلمین آن شهر شد و در زمانی که ترکان جوان به حکومت رسیده و سیاست ضدعرب خود را شدت داده بودند، دو مدرسه بنیاد کرد. پس از جنگ جهانی اول و بیرون رانده شدن ترکان از سرزمین های عرب، حصری به سوریه رفت و در مدت کوتاه پادشاهی فیصل بر آن کشور، وزیر فرهنگ او شد. همچنین به نمایندگی از جانب او در مذاکرات خطیر سیاسی با مقامات فرانسوی شرکت جست. پس از اخراج فیصل از سوریه، حصری همراه او به اروپا رفت. سپس با انتصاب فیصل به پادشاهی عراق، دوباره به مقامات گوناگون فرهنگی گماشته شد. شرکت او در قیام «رشید عالی گیلانی» سبب شد تا همراه دیگر مبارزان ضداستعمار انگلیس از عراق رانده شود. پس از آن به سوریه و سرانجام به مصر رفت. آخرین مناصب او مدیریت امور فرهنگی اتحادیۀ عرب و ریاست مؤسسۀ مطالعات عالی عرب در قاهره بود. از شمار کتابهایی که حصری در توضیح عقاید دربارۀ قومیت عرب نوشته است، اینها در خور یادآوری است:

ادامه دارد