بنوحفص فرزندان ابوحفص عمر هنتانی هستند. ابوحفص عمر یکی از یاران دهگانۀ ابن تومرت بود.

ابوعبدالله محمّـد بن عبدالله بن تومرت بربری مصمودی هرغی (درگذشت به سال 524 هـ. ق/ 1130 م) فقیه اصولی مدعی مهدویّت و امامت در مغرب اقصی (مراکش کنونی) بود.

می توان گفت دولت بنی حفص ادامۀ دولت موحدین بود. قلمرو حکومت این دولت افریقیه بود که امروزه «تونس» نامیده می شود. این دولت بیش از سیصد سال حکمفرمایی کرد.

ابوعبدالله محمـد الناصـر خلیفۀ موحدی برای ایالت افریقیه فرمانداری لایق می جست. او لایق تر از ابومحمّـد عبدالواحـد بن ابی حفص عمـــر هنتانی نیافت. لذا او را به این منصب گماشت. بنابراین دولت حفصی از سال 603 هجری قمری در افریقیه استقرار یافت.

بنیانگذار حقیقی دولت بنوحفص ابوزکریا یحیی فرزند ابومحمّـد عبدالواحـد بن ابی حفص عمر هنتانی است.

دولت بنوحفص در سال 941 یا 942 هجری قمری در عهد سلطنت سلطان سلیمان قانونی؛ سلطان عثمانی، به دست خیرالدین بربروس (بارباروسا) که به قاپودان (کاپیتان) پاشای عثمانی ملقب بود (به معنای امیـرالبحر عثمانی) برافتاد و پس از آن شمال آفریقـا به حوزۀ حکومت عثمانی پیوست. عثمانی ها، اسپانیایی ها را از الجـزایر (شمال آفریقا) راندند و به ترکتازی این دولت در آن خطّه پایان دادند.

بزرگترین پادشاه این سلسله پسر ابوزکریا یحیی به نام محمّـد بود که به لقب المستنصربالله ملقب بود.

در عهد المستنصربالله امرای حجاز با او به عنوان خلیفۀ مسلمین بیعت کردند.

از وقایع بسیار مهـــم دورۀ حفصیون حملۀ صلیبی ها به دمیاط و در نهایت شکست آنها و اسارت لویی نهم پادشاه فرانسه بود که در پی این شکست، برادر لویی به نام شارل د, آنژو به قلمرو حفصی ها حمله برد اما به تدبیر امیر حفصی چیزی عایدش نشد.

از مثالب بنوحفص سرکوب شورش مغرب الاوسط بود که در این سرکوب، سپاه حفصی مردم را قتل عام کردند، اموالشان را به غارت بردند، و نوامیس مسلمین را مورد هتک قرار دادند.

دولت بنوحفص با دول حاشیۀ دریای مدیترانه (البحر المتوسط) رابطۀ بازرگانی داشت. این دولت با جمهوری های سه گانۀ ایتالیا یعنی جنوا، پیـــزا، و ونیز معاهداتی را به امضاء رسانده بود. اقلام صادراتی حفصی ها عبارت بودند از: گندم – نمک – حبوبات – سرب – مروارید و طـــلا.

به سوگند خوردن که زر مغربیست

چه حاجت!؟ محک خود بگوید که چیست

واردات این دولت از جمهوری های فوق الذکر هم صنایع پنبه ای و کتانی بود. حفصی ها از خاور دور و نزدیک هم ادویه جات وارد می کردند.

آخرین پادشاه سلسلۀ بنوحفص ابوعبدالله حسن بن محمّـد بن حسن بن محمّـد بن مسعود بن ابی عمر عثمان نام داشت (اختصاراً «حسن»).

از مدارس مهم عصـــر بنوحفص می توان موارد زیر را برشمرد:

یک) جامع زیتونه (مؤسس: امویان در سال 114 هـ.ق / بازسازی در عصر اغلبیان).

دو) مدرسۀ شمّـاعیه در تونس (نزدیک جامع زیتونه / مؤسس: ابوزکریا بنیانگزار بنوحفص)

سه) مدرسۀ توفیقیه (مؤسس: ملکه عطف همسر ابوزکریا / اوّلین مدرس آن: ابن سیدالناس محدّث معروف)

چهار) مدرسۀ معرضیه یا کتبیین (مؤسس: فرزند امیـر ابواسحاق اوّل).

پنج) مدرسۀ عنقیه (مؤسس: خواهر ابویحیی ابوبکر دوّم در سال 742 هـ. ق)

این مطلب بر مبنای مطالب مندرج در کتاب «مقدمه ای بر تاریخ مغرب اسلامی» نگارش دکتر عبدالله ناصری طاهری نوشته شده است.