المعزلدین الله؛ چهارمین خلیفۀ فاطمی و آخرین آنها در مغرب توانست به یاری دو سردار بزرگ خود؛ جوهـر سیسیـــلی (صقلی) و زیـــری بن مناد صنهاجی، مخالفان دولت را در شمال آفریقا سرکوب کند و حتی بر بازماندگان خوارج چیـــره شود که در سجلماسه سکه به نام خود ضرب کرده بودند.

با حرکت این خلیفۀ فاطمی به مصر، فرزندان زیری بن مناد اعلام استقلال کردند و آفریقیه را از قلمـــرو فاطمیان خارج ساختند.

در برخی منابع تاریخی آمده است که المعزلدین الله وقتی قصد مصر کرد، حکومت مغرب را به جعفر بن علی بن حمدون زناتی پیشنهاد داد، مشروط بر آنکه این سرزمین تابع مصر باشد، اما جعفر بن علی بر استقلال مغرب اصرار داشت.

المعز فاطمی، بلکین بن زیری بن مناد صنهاجی را به عنوان نماینـــدۀ خود در مغرب گذاشت و خود به مصر رفت. بدین ترتیب، آل زیری که در تثبیت حکومت فاطمیان در شمال آفریقا نقش داشتند و شورشهای مهم ضدّفاطمی مانند شورش ابویزید مخلـــد بن کیداد خارجی را خاموش کردند، خود به فرمانروایی این منطقه رسیدند.

المعز، نام «بلکین» را به «یوسف» تبدیل کرد و کنیه اش را ابوالفتح خواند. بدین ترتیب نخستین دولت بربری از قبیـــلۀ صنهاجه شکل گرفت.

دیگر قبیلۀ بزرگ بربر که زناته بود، با بنی زیری از در دشمنی درآمد، این دشمنی بر ضعف فاطمیان در شمال آفریقا افـــزود.

در اوایل قرن پنجم هجری قمری که معزّ بن بادیس صنهاجی از آل زیری قدرت را به دست گرفت، سیادت فاطمیان و علویان در مناطق بازمانده در شمال آفریقا پایان گرفت؛ زیرا این امیر صنهاجی تبعیّت خود را از فاطمیان نقض نمود و مذهب اهل سنّت را رسماَ اعلام کرد.

دولت بنوزیری تونس (آفریقیه) قبل از آنکه رسماً از تبعیّت فاطمی ها بدرآید، خود دچار بحران داخلی (جنگ قدرت) شد و این بحران، توان امارت آنان را بسیار کاهش داد.

با حملۀ اعراب بنوهـــلال و بنوســـلیم، آفریقیه از دست بنوزیری خارج شد و تا نیمۀ قرن پنجم که بنوزیری به کلّی منقرض شد، فقط بر مناطق محدودی از مغرب الادنی سیطره داشت.

برگرفته از صفحات 63 تا 65 کتاب ارجمند «مقدمه ای بر تاریخ مغرب اسلامی» اثر استاد محقّق دکتر عبدالله ناصری طاهری.